ZMIANY W PRZEPISACH PODATKOWYCH – sierpień 2026 r.

Min. Fin. czasowo zwalnia z obowiązku przesyłania ewidencji i ksiąg w postaci JPK

Na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji (rcl.gov.pl) zamieszczono projekty rozporządzeń zwalniających na określony czas z obowiązku prowadzenia przy użyciu programów komputerowych i przesyłania w formie plików JPK ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji przychodów (przez podmioty niebędące czynnymi podatnikami VAT). Są to projekty z dnia 10 sierpnia 2026 r.:

rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie zwolnienia z obowiązku prowadzenia przy użyciu programów komputerowych i przesyłania ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (nr z wykazu prac legislacyjnych 112/2026),
rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie zwolnienia z obowiązku prowadzenia przy użyciu programów komputerowych i przesyłania podatkowej księgi przychodów i rozchodów i ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (nr z wykazu prac legislacyjnych 114/2026),
rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie zwolnienia z obowiązku prowadzenia przy użyciu programów komputerowych i przesyłania ewidencji przychodów i wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (nr z wykazu prac legislacyjnych 111/2026).

Wskazane rozporządzenia miałyby wejść w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

Ewidencja środków trwałych u podatników CIT

Projekt rozporządzenia (nr 112/2026) zwalnia podatników CIT oraz spółki niebędące osobami prawnymi objęte przepisami ustawy o PDOP z obowiązku prowadzenia ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych przy użyciu programów komputerowych oraz jej przesyłania za pomocą środków komunikacji elektronicznej w postaci pliku JPK_ST_KR – za rok podatkowy/obrotowy, który rozpoczyna się po dniu 31 grudnia 2025 r., a przed dniem 1 stycznia 2029 r.

Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu ww. rozporządzenia:

„(…) podatnicy CIT oraz spółki niebędące osobami prawnymi, obowiązani do prowadzenia ksiąg rachunkowych przy użyciu programów komputerowych oraz przesyłania tych ksiąg właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej na podstawie art. 9 ust. 1c i 1e ustawy CIT, będą zwolnieni z obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych przy użyciu programów komputerowych w części dotyczącej ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Stosownie do tej regulacji, ww. podmioty prowadzące księgi rachunkowe będą również zwolnione z obowiązku przesyłania danych z tej ewidencji z wykorzystaniem dedykowanej struktury logicznej JPK_ST_KR. Proponowane zwolnienie będzie miało zastosowanie do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych prowadzonej za rok podatkowy, który rozpoczyna się po dniu 31 grudnia 2025 r., a przed dniem 1 stycznia 2029 r., a w przypadku spółek niebędących osobami prawnymi – za rok obrotowy, który rozpoczyna się po dniu 31 grudnia 2025 r., a przed dniem 1 stycznia 2029 r. (…)”

Podatkowa księga i ewidencja środków trwałych u podatników PIT

Projekt rozporządzenia (nr 114/2026) zwalnia z obowiązku prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów przy użyciu programów komputerowych oraz jej przesłania za pomocą środków komunikacji elektronicznej w postaci pliku JPK_PKPIR:

za 2027 r. podmioty, które w 2026 r. oraz na dzień 1 stycznia 2027 r., a w przypadku rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej w 2027 r. – na dzień rozpoczęcia tej działalności, odpowiednio nie były lub nie są czynnymi podatnikami VAT,
za 2028 r. podmioty, które w 2026 r., w 2027 r. oraz na dzień 1 stycznia 2028 r., a w przypadku rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej w 2028 r. – na dzień rozpoczęcia tej działalności, odpowiednio nie były lub nie są czynnymi podatnikami VAT.

Projekt przewiduje również zwolnienie z obowiązku prowadzenia przy użyciu programów komputerowych ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych oraz przesyłania jej za pomocą środków komunikacji elektronicznej (w postaci plików JPK_ST_KR lub JPK_ST) przez podmioty objęte takim obowiązkiem na podstawie odpowiednich przepisów ustawy o PDOF – za lata 2026, 2027 i 2028.

W uzasadnieniu do projektu ww. rozporządzenia wskazano, że:

„(…) W przypadku Ewidencji ŚT i WNiP, o której mowa w art. 22n ust. 1 lub 2 ustawy PIT, projekt zakłada, że zwolnienie z obowiązku jej prowadzenia przy użyciu programów komputerowych oraz przesyłania jej właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej za lata 2026-2028, obejmie wszystkie podmioty obowiązane do jej prowadzenia. (…)”

Ewidencja przychodów i ewidencja środków trwałych prowadzone przez ryczałtowców

Projekt rozporządzenia (nr 111/2026) zwalnia z obowiązku prowadzenia ewidencji przychodów przy użyciu programów komputerowych oraz jej przesłania za pomocą środków komunikacji elektronicznej (w postaci pliku JPK_EWP):

za 2027 r. podmioty, które w 2026 r. oraz na dzień 1 stycznia 2027 r., a w przypadku rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej w 2027 r. – na dzień rozpoczęcia tej działalności, odpowiednio nie były lub nie są czynnymi podatnikami VAT,
za 2028 r. podmioty, które w 2026 r., w 2027 r. oraz na dzień 1 stycznia 2028 r., a w przypadku rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej w 2028 r. – na dzień rozpoczęcia tej działalności, odpowiednio nie były lub nie są czynnymi podatnikami VAT.

Zwolnienie to dotyczy podatników opłacających ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.

Ponadto projekt przewiduje zwolnienie z obowiązku prowadzenia przy użyciu programów komputerowych wykazu środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych oraz jego przesłania za pomocą środków komunikacji elektronicznej za lata 2026, 2027 i 2028. To zwolnienie dotyczy wszystkich podatników, którzy objęci są takim obowiązkiem.

Podsumowanie

Zestawienie zwolnień z omówionych wcześniej obowiązków przedstawiamy w formie tabeli:

Podmioty	Zakres zwolnienia	Okres zwolnienia
Podatnicy CIT i spółki niebędące osobami prawnymi (objęte przepisami ustawy o PDOP)	JPK_ST_KR	za rok podatkowy/obrotowy, który rozpoczyna się po dniu 31 grudnia 2025 r., a przed dniem 1 stycznia 2029 r.
Podatnicy PIT prowadzący PKPiR (niebędący czynnymi podatnikami VAT w odpowiednich latach 2026-2028)	JPK_PKPIR	za 2027 r. i 2028 r.
Podatnicy opłacający ryczałt od przychodów ewidencjonowanych (niebędący czynnymi podatnikami VAT w odpowiednich latach 2026-2028)	JPK_EWP	za 2027 r. i 2028 r.
Podatnicy PIT prowadzący ewidencję/wykaz środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych	JPK_ST_KR, JPK_ST	za lata 2026, 2027, 2028

Minimalne wynagrodzenie za pracę oraz stawka godzinowa w 2027 r.

Na stronie internetowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (www.gov.pl) w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów zamieszczono informację o projekcie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2027 r.

Projekt ten stanowi realizację upoważnienia ustawowego, na podstawie którego Rada Ministrów jest zobowiązana do ustalenia na rok następny wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnej stawki godzinowej dla określonych umów cywilnoprawnych w drodze rozporządzenia – jeżeli Rada Dialogu Społecznego nie uzgodni tych wysokości w terminie 30 dni od dnia otrzymania od Rady Ministrów (do negocjacji) proponowanych wysokości ww. wynagrodzenia i stawki. Ustalone przez Radę Ministrów wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnej stawki godzinowej nie mogą być niższe od kwot zaproponowanych Radzie Dialogu Społecznego do negocjacji.

Na forum Rady Dialogu Społecznego, w ww. terminie, nie doszło do uzgodnienia wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz minimalnej stawki godzinowej w 2027 r. W związku z tym Rada Ministrów jest zobowiązana ustalić ww. wysokości wraz z terminem ich zmiany, w drodze rozporządzenia, do 15 września br.

Projekt przewiduje, aby od 1 stycznia 2027 r.:

minimalne wynagrodzenie za pracę wynosiło 4.950 zł,
minimalna stawka godzinowa dla określonych umów cywilnoprawnych wynosiła: 32,30 zł.

Podane wysokości są analogiczne do kwot przedstawionych Radzie Dialogu Społecznego do negocjacji.

Rząd planuje zmiany w skali podatkowej i inne zmiany w podatkach

Na stronie internetowej Ministerstwa Finansów (www.gov.pl) zamieszczono informację o planach rządu w zakresie wprowadzenia zmian w skali podatkowej, polegających na podniesieniu wysokości I progu podatkowego do 130 tys. zł oraz wprowadzeniu nowej, pośredniej stawki podatku w wysokości 24%, która miałaby obowiązywać dla dochodów w przedziale powyżej 130 tys. zł do 150 tys. zł. Zmiany mają dotyczyć również m.in. wysokości podatku CIT dla największych podmiotów, ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, daniny solidarnościowej.

Projekt planowanych zmian jest już dostępny na stronie internetowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (nr z wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów UD458).

Jak czytamy w ww. informacji:

„(…)

Sprawiedliwszy system podatkowy – praca musi się opłacać

Projektowane zmiany w podatku PIT zakładają, że od 2027 r.:

I próg podatkowy zostanie podniesiony do 130 tys. zł,
wprowadzona zostanie nowa stawka 24%, która będzie obowiązywała dla dochodów w przedziale powyżej 130 tys. do 150 tys. zł,
stawka 32% będzie dotyczyć nadwyżki dochodów powyżej 150 tys. zł.

Z nowych przepisów skorzysta około 3,5 mln podatników, którzy rozliczają się według skali podatkowej. Najwięcej zyskujące osoby w skali roku będą mogły zaoszczędzić do 3.600 złotych. Wprowadzenie nowych parametrów skali podatkowej od 2027 r. sprawi, że odsetek osób płacących stawkę 32% spadnie prawie o połowę, z 14,0% do 7,2% podatników na skali podatkowej.

(…) Wprowadzone zmiany stanowią bezpośrednią odpowiedź na wzrost wynagrodzeń obywateli, który obserwowaliśmy w ostatnich latach. Między 2023 r. a 2026 r. przeciętne pensje w kraju urosły o 31%. Po uwzględnieniu inflacji, realny wzrost wynagrodzeń w tym samym czasie wyniósł 19%. Pakiet reform przynosi znaczne korzyści dla podatników, będąc jednocześnie pozytywny dla budżetu państwa, zapewniając stabilność finansów publicznych.

Odpowiedzialne finanse publiczne

Przy okazji zmian w skali podatkowej PIT planowane są również inne zmiany podatkowe. Jedną z nich będzie podniesienie podstawowej stawki (19%) podatku CIT do 22% dla podmiotów osiągających przychody powyżej 50 mln euro rocznie oraz dla podatkowych grup kapitałowych.

Reforma zakłada również podwyższenie stawki daniny solidarnościowej o jeden punkt procentowy – do 5%, przywrócenie poprzedniego limitu warunkującego wybór ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych (250 tysięcy euro) oraz modyfikację preferencji IP Box (5% PIT). (…)”

Planowane zmiany w VAT

Nowelizacja ustawy o VAT – w Senacie

W dniu 17 lipca 2026 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.

Mocą ustawy nowelizującej w ustawie o VAT przewidziano m.in.:

likwidację niektórych obowiązków nałożonych na podatników (np. składania odrębnej informacji o dokonanym spisie z natury, zapłaty VAT w ciągu 14 dni od wewnątrzwspólnotowego nabycia środka transportu),
rozszerzenie zakresu odpowiedzialności solidarnej nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy,
wprowadzenie instytucji tzw. składu VAT, stanowiącej uproszczenie rozliczenia i poboru VAT dla podmiotów prowadzących działalność w obszarze międzynarodowego obrotu towarowego,
wprowadzenie przepisów umożliwiających dokonywanie tzw. e-odprawy w terminalu TAX FREE na potrzeby zwrotu VAT,
zmiany w przepisach dotyczących rejestracji podatników VAT i kas rejestrujących,
zmianę sposobu klasyfikacji towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT z Polskiej Klasyfikacji Towarów i Usług (PKWiU) na rzecz Nomenklatury Scalonej (CN).

Ustawa nowelizująca ma co do zasady wejść w życie od 1 stycznia 2027 r. (zaznaczamy, że projekt ustawy nowelizującej zakładał, że wejdzie ona w życie co do zasady od 1 października 2026 r.).

Inne zapowiadane zmiany w VAT

Na stronach internetowych Ministerstwa Finansów i Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (www.gov.pl) 21 lipca br. zamieszczono komunikaty dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług. Z komunikatów tych wynika, że Rada Ministrów zaakceptowała projekt upraszczający przepisy dotyczące podatku VAT, który przewiduje:

mniej formalności przy imporcie towarów (planuje się, że przedsiębiorcy nie będą już musieli przedstawiać urzędowi celnemu zaświadczenia potwierdzającego, że są czynnymi podatnikami VAT, aby skorzystać z uproszczonych zasad rozliczania podatku od importu; status podatnika ma być weryfikowany przez urząd, bez konieczności dostarczania dodatkowych dokumentów),
elektroniczne deklaracje zamiast papierowych (deklaracje dotyczące importu towarów dokonywanego w odprawie scentralizowanej mają być składane wyłącznie w formie elektronicznej – ma to ułatwić kontakt z administracją i przyspieszyć obsługę spraw),
łatwiejsze rozliczanie eksportu towarów (przedsiębiorcy będą mogli korzystać z szerszego katalogu dokumentów potwierdzających wywóz towarów poza UE – oznacza to, że nie zawsze będzie wymagany jeden, konkretny dokument; podstawą do zastosowania stawki VAT 0% mają być określone alternatywne dowody wiarygodnie potwierdzające wywóz, co ma ograniczyć spory z organami podatkowymi),
dostosowanie przepisów do nowych zasad celnych w UE (projekt uwzględnia zmiany unijnych przepisów dotyczących przesyłek o wartości do 150 euro – przedsiębiorcy będą mogli korzystać z uproszczonych zasad rozliczania VAT przy imporcie takich przesyłek, mimo zmian w przepisach celnych) oraz do wyroku TSUE (dzięki temu ze zwolnienia z VAT w imporcie towarów w Polsce mają korzystać także przesyłki wysyłane przez osoby fizyczne do osób fizycznych mieszkających w innych państwach unijnych, a nie tylko w Polsce).

Nowe przepisy mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Planowane zmiany w podatku akcyzowym

W dniu 21 lipca br. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku akcyzowym. Komunikaty w tej sprawie zamieszczono na stronach internetowych Ministerstwa Finansów i Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (www.gov.pl). Wynika z nich, że planuje się wprowadzenie jednolitych zasad opodatkowania papierosów elektronicznych oraz urządzeń do waporyzacji, czyli urządzeń przeznaczonych do podgrzewania płynów lub innych wyrobów wykorzystywanych do inhalacji. Nowe przepisy mają zapewnić jednakowe opodatkowanie wszystkich rodzajów e-papierosów (niezależnie od zastosowanej technologii) oraz ograniczyć możliwość omijania prawa. Rozwiązania te dostosują przepisy o akcyzie do zmian zachodzących na rynku i nowych typów urządzeń.

Planowane zmiany mają polegać na:

zmianie definicji e-papierosów – dzięki temu akcyzą mają być objęte wszystkie rodzaje papierosów elektronicznych i urządzeń służących do waporyzacji płynu, niezależnie od ich budowy czy zastosowanej technologii,
ograniczeniu możliwości obchodzenia prawa poprzez sprzedaż e-papierosów w częściach lub wykorzystywanie nowych rozwiązań technicznych, które dotychczas pozwalały uniknąć opodatkowania,
wzroście z 40 zł do 50 zł (za sztukę):
stawki akcyzy na e-papierosy i inne urządzenia do waporyzacji (ma to dotyczyć papierosów elektronicznych, podgrzewaczy, urządzeń wielofunkcyjnych) oraz części do urządzeń do waporyzacji,
dodatkowej kwoty akcyzy doliczanej do płynu znajdującego się w jednorazowym e-papierosie (dzięki temu jednorazowe i wielorazowe urządzenia mają być opodatkowane według takich samych zasad),
wzroście stawki akcyzy na płyn do e-papierosów z 1,80 zł do 2,20 zł za każdy mililitr.

Planuje się, że większość przepisów wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw i będzie stosowana po 3 miesiącach. Wyjątkiem ma być podwyższona stawka akcyzy na płyn do e-papierosów, która ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r.

ZUS umorzy zaległości składkowe powstałe przed dniem 1 stycznia 1999 r. – projekt ustawy

W dniu 11 sierpnia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o umorzeniu należności dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałych przed dniem 1 stycznia 1999 r. (projekt deregulacyjny), przedłożony przez Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt ten zakłada umorzenie starych zobowiązań wobec ZUS, tj. należności dochodzonych przez ZUS dotyczących składek powstałych przed 1 stycznia 1999 r., czyli przed reformą systemu ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z informacją zamieszczoną na stronie internetowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (www.gov.pl), najważniejsze rozwiązania jakie ma wprowadzić projektowana ustawa, to:

„(…)

Należności dotyczące składek społecznych powstałych przed 1 stycznia 1999 r. zostaną umorzone z mocy prawa.
Oznacza to, że nie będzie trzeba składać wniosku w tej sprawie ani przechodzić indywidualnego postępowania w ZUS.
Razem z główną kwotą zadłużenia zostaną umorzone m.in. odsetki za zwłokę, dodatkowe opłaty, koszty upomnienia i koszty egzekucyjne. Wygaśnie także zabezpieczenie długu, np. hipoteka lub zastaw.
Zakończone zostają postępowania egzekucyjne.
Postępowania dotyczące należności objętych ustawą zostają umorzone. ZUS przekaże informacje o umorzonych należnościach organom egzekucyjnym, a także syndykom, sądom i osobom prowadzącym postępowania restrukturyzacyjne.
Informacja o umorzeniu trafi na indywidualny profil PUE ZUS, czyli internetowy serwis, przez który można załatwiać sprawy w ZUS.
Osoby, które nie mają takiego profilu, otrzymają zawiadomienie na ostatni adres do korespondencji zgłoszony w ZUS. Będzie można również otrzymać zaświadczenie potwierdzające umorzenie należności.
Osoby, dla których zachowanie należności może mieć znaczenie, np. przy ustalaniu przyszłych uprawnień emerytalnych lub kapitału początkowego, będą mogły zrezygnować z umorzenia. Po otrzymaniu zawiadomienia od ZUS będą miały na to 30 dni.

Nowe przepisy mają wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po 5 miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.”

Nowe regulacje z zakresu przeciwdziałania dyskryminacji i mobbingu

Z dniem 5 listopada 2026 r. wejdzie w życie ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. poz. 1046). Wprowadza ona istotne zmiany w przepisach dotyczących dyskryminacji i mobbingu. W opracowaniu przedstawiamy główne zmiany w zakresie przepisów o dyskryminacji. Do zmian przepisów z zakresu mobbingu wrócimy w kolejnych numerach Biuletynu Informacyjnego.

Aktualny stan prawny

Równe traktowanie w zatrudnieniu to jedna z podstawowych zasad prawa pracy, określona w art. 11² i 11³ Kodeksu pracy. Uszczegółowienie tej zasady następuje w art. 18^3a-18^3ca K.p. Pierwszy z przywołanych przepisów w § 1 zakazuje nierównego traktowania pracowników w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności ze względu na takie kryteria, jak:

wiek, płeć, orientacja seksualna,
niepełnosprawność,
rasa, religia, wyznanie,
narodowość, pochodzenie etniczne,
przekonania polityczne, przynależność związkowa,
zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony,
wymiar czasu pracy.

Kodeks pracy wyróżnia dwa rodzaje dyskryminacji w zatrudnieniu, tj. dyskryminację bezpośrednią i pośrednią. Zgodnie z art. 18^3a § 3 K.p., z dyskryminacją bezpośrednią mamy do czynienia, gdy pracownik z jednej lub z kilku przyczyn przewidzianych w art. 18^3a § 1 K.p. był, jest lub mógłby być traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż inni pracownicy.

Natomiast dyskryminacja pośrednia występuje, gdy na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zastosowanego kryterium bądź podjętego działania występują lub mogłyby wystąpić niekorzystne dysproporcje albo szczególnie niekorzystna sytuacja w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych wobec wszystkich lub znacznej liczby pracowników należących do grupy wyróżnionej ze względu na jedną lub kilka przyczyn wymienionych w art. 18^3a § 1 K.p., chyba że postanowienie, kryterium lub działanie jest obiektywnie uzasadnione ze względu na zgodny z prawem cel, który ma być osiągnięty, a środki służące osiągnięciu tego celu są właściwe i konieczne.

Kodeks pracy wyróżnia dodatkową formę dyskryminacji w postaci molestowania. Jest nim niepożądane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika i stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Na molestowanie seksualne, wchodzące w zakres pojęcia molestowania, mogą się składać fizyczne, werbalne lub pozawerbalne elementy.

Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Nowe i zmienione regulacje

Od 5 listopada 2026 r., na mocy wspomnianej ustawy z dnia 19 czerwca 2026 r., nastąpią zmiany w zakresie wskazanych powyżej regulacji, m.in.:

1) zostanie wprowadzona zasada, zgodnie z którą niejednakowe traktowanie będzie dopuszczalne i nie będzie stanowiło dyskryminacji, gdy jest obiektywnie uzasadnione;

2) zmodyfikowana zostanie definicja dyskryminacji bezpośredniej poprzez wprowadzenie regulacji, że naruszenie zasady równego traktowania ma miejsce wówczas, gdy pracownik z jednej lub kilku przyczyn wskazanych w art. 18^3a § 1 K.p. jest traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż jest, był lub byłby traktowany inny pracownik;

3) wyodrębnione zostaną dwa nowe rodzaje dyskryminacji, tj. dyskryminacja przez założenie i dyskryminacja przez skojarzenie. Wprowadza je nowy art. 18^3a § 4¹ K.p. stanowiący, iż dyskryminowanie istnieje także wtedy, gdy pracownik z jednej lub z kilku przyczyn określonych w art. 18^3a § 1 K.p. jest traktowany w porównywalnej sytuacji mniej korzystnie niż jest, był lub byłby traktowany inny pracownik, choćby przyczyna ta była mylnie z nim wiązana (dyskryminacja przez założenie) lub z uwagi na powiązanie z osobą, której ta przyczyna dotyczy (dyskryminacja przez skojarzenie);

4) nastąpi zmiana ogólnej definicji molestowania poprzez dookreślenie, iż może ono przybrać formę fizyczną, werbalną lub pozawerbalną;

5) nastąpi zmiana regulacji dotyczących odszkodowania za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu. Osoba, wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, będzie miała prawo do zadośćuczynienia w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę lub do odszkodowania. W przypadku wielokrotnego naruszenia wobec osoby zasady równego traktowania w zatrudnieniu sąd oceni rozmiar krzywdy wyrządzonej pracownikowi, zasądzając na jego rzecz zadośćuczynienie stanowiące kwotę odpowiednio wyższą, nie niższą niż trzykrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę;

6) na pracodawcę zostanie nałożony obowiązek aktywnego i stałego przeciwdziałania naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu przez stosowanie w szczególności działań prewencyjnych, wykrywanie naruszenia tej zasady oraz właściwe reagowanie na jej naruszenie, a także przez działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych nierównym traktowaniem;

7) pracodawca zatrudniający co najmniej 10 pracowników będzie zobowiązany ustalić reguły, procedury oraz częstotliwość działań w obszarach przeciwdziałania naruszaniu godności oraz innych dóbr osobistych pracownika, przeciwdziałania naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu, przeciwdziałania dyskryminacji (oraz przeciwdziałania mobbingowi) w odrębnym regulaminie – chyba że reguły te, procedury oraz częstotliwość działań są/zostaną określone w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy.

Określenie procedury oraz częstotliwości działań w obszarach przeciwdziałania naruszaniu zasady równego traktowania w zatrudnieniu, dyskryminacji i mobbingu – poprzez wydanie odrębnego regulaminu lub zmianę dotychczasowych przepisów zakładowych – musi nastąpić w ciągu 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej, tj. do 5 maja 2027 r.

Należy nadmienić, że znowelizowane przepisy Kodeksu pracy będą miały zastosowanie również do zachowań polegających na wielokrotnym naruszeniu wobec pracownika zasady równego traktowania w zatrudnieniu, które rozpoczęły się przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 czerwca 2026 r. (tj. przed 5 listopada 2026 r.) i będą trwały po tym dniu.

Ustawa o osobistych kontach inwestycyjnych (OKI) – opublikowana

W Dzienniku Ustaw z 18 sierpnia 2026 r., pod poz. 1098, opublikowano ustawę z dnia 3 lipca 2026 r. o osobistych kontach inwestycyjnych – tzw. OKI. Wejdzie ona w życie z dniem 1 stycznia 2027 r.

OKI to nowa forma oszczędzania i inwestowania. Dochody (przychody) osiągnięte z aktywów zgromadzonych na OKI (np. z lokat bankowych, funduszy inwestycyjnych) nie będą podlegały opodatkowaniu tzw. podatkiem Belki; będą one natomiast podlegały opodatkowaniu podatkiem od wartości aktywów. Będą przy tym dwa progi zwolnienia z opodatkowania – 100.000 zł dla niektórych aktywów inwestycyjnych i 25.000 zł dla lokat bankowych czy skarbowych obligacji oszczędnościowych. Natomiast stawka podatku od wartości aktywów będzie wynosić 19% wartości stopy referencyjnej NBP obowiązującej w dniu 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy, przy czym w 2027 r. stawka podatku wyniesie 0,85%.

Ministerstwo Finansów odnosząc się do OKI na swojej stronie internetowej (www.gov.pl) wyjaśniło:

„(…)

Od 1 stycznia 2027 r. Polacy będą mogli korzystać z Osobistych Kont Inwestycyjnych (OKI) – nowego, dobrowolnego sposobu inwestowania i oszczędzania na preferencyjnych warunkach podatkowych.
OKI mają wspierać długoterminowe budowanie kapitału przez Polaków oraz rozwój krajowego rynku kapitałowego.
Aktywa zgromadzone na OKI o wartości do 100 tys. zł będą zwolnione z podatku od wartości aktywów. W tej kwocie maksymalnie 25 tys. zł może stanowić część oszczędnościowa.
Dochody z aktywów znajdujących się na OKI, w tym zyski kapitałowe, odsetki i dywidendy, nie będą objęte tzw. podatkiem Belki.

Osobiste Konta Inwestycyjne to nowe rozwiązane umożliwiające inwestowanie i oszczędzanie na preferencyjnych warunkach podatkowych.

OKI będą przeznaczone zarówno dla osób, które dopiero rozpoczynają inwestowanie, jak i dla doświadczonych inwestorów. Korzystanie z nich będzie dobrowolne, a właściciel rachunku zachowa pełny dostęp do zgromadzonych środków – będzie mógł dokonywać wpłat i wypłat w dowolnym momencie.

Jak będzie działać OKI

Na OKI będzie można gromadzić aktywa inwestycyjne, takie jak akcje i jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, a także aktywa oszczędnościowe, w tym lokaty oraz skarbowe obligacje oszczędnościowe.

Z podatku będą zwolnione aktywa inwestycyjne o łącznej wartości do 100 tys. zł. W ramach tego limitu część oszczędnościowa, obejmująca np. środki zgromadzone na lokatach lub w skarbowych obligacjach oszczędnościowych, nie będzie mogła przekroczyć 25 tys. zł.

Oznacza to, że:

zwolnieniem podatkowym będzie można objąć aktywa inwestycyjne o wartości do 100 tys. zł,
w przypadku oszczędności, takich jak lokaty bankowe i skarbowe obligacje oszczędnościowe, zwolnienie będzie ograniczone do kwoty 25 tys. zł.

Od wartości aktywów przekraczającej odpowiednie limity pobierany będzie podatek od wartości aktywów. W 2027 r. jego stawka ma wynieść 0,85 proc.

Bez podatku od zysków kapitałowych

Dochody osiągane z aktywów zgromadzonych na OKI nie będą objęte podatkiem od zysków kapitałowych, tzw. podatkiem Belki. Dotyczy to również odsetek i dywidend, także w przypadku aktywów przekraczających próg 100 tys. zł.

To rozwiązanie najbardziej opłaci się osobom, które inwestują na długi czas. Im większy zysk przyniesie inwestycja, tym większa będzie oszczędność podatkowa dzięki korzystaniu z OKI.

Wsparcie polskiego rynku kapitałowego

Osobiste Konta Inwestycyjne mają zachęcać Polaków do budowania prywatnego kapitału i podejmowania długoterminowych decyzji inwestycyjnych. Większa część wypracowanych środków będzie mogła pozostać w dyspozycji inwestorów, a dodatkowy kapitał będzie mógł trafiać na polski rynek, w tym do przedsiębiorstw notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych.

Według szacunków, wprowadzenie OKI może skierować na GPW dodatkowo około 74 mld zł do 2040 r. Dla osób rozpoczynających inwestowanie będzie to możliwość wykonania pierwszego kroku w kierunku budowania kapitału, a dla bardziej doświadczonych inwestorów – dodatkowy, preferencyjny podatkowo sposób inwestowania.”

Faktura pro forma – rozliczenie podatkowe i ewidencja księgowa

Faktura pro forma jest dokumentem informacyjnym, wystawianym generalnie w celu przedstawienia szczegółów transakcji, określającym kwotę do zapłaty za przyszłą dostawę towaru lub wykonanie usługi. W artykule tym omawiamy wybrane kwestie związane z wystawieniem/otrzymaniem faktury pro forma oraz z zapłatą na jej podstawie zaliczki/przedpłaty – dla celów VAT (z uwzględnieniem przepisów o KSeF) i podatku dochodowego. Odnosimy się tu także do kwestii związanej z ujęciem w księgach rachunkowych ww. faktury oraz zaliczki/przedpłaty.

Wystawienie/otrzymanie faktury pro forma – w aspekcie VAT z uwzględnieniem KSeF

Jak dla celów VAT traktować fakturę pro forma?

Analizując, jak dla celów VAT traktować fakturę pro forma, należy w pierwszej kolejności odnieść się do definicji faktury funkcjonującej na gruncie ustawy o VAT. Zwróćmy uwagę, że:

przez fakturę rozumie się dokument w postaci papierowej lub w postaci elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie,
przez fakturę elektroniczną rozumie się fakturę w postaci elektronicznej wystawioną i otrzymaną w dowolnym formacie elektronicznym,
przez fakturę ustrukturyzowaną rozumie się fakturę wystawioną przy użyciu KSeF wraz z przydzielonym numerem identyfikującym tę fakturę w tym systemie.

Powyższe wynika z art. 2 pkt 31-32a ustawy o VAT.

Faktura pro forma nie jest dokumentem, którym posługuje się ustawa o VAT (w ustawie tej nie ma mowy o takiej fakturze). Jest to dokument – jak już wskazano – wystawiany w obrocie gospodarczym w celach informacyjnych. W kwestii tej warto przywołać interpretację indywidualną Dyrektora KIS z 3 lipca 2025 r., nr 0114-KDIP1-1.4012.458.2025.1.MM, w której organ podatkowy wyjaśnił, że:

„(…) dokument nazywany „fakturą pro forma” nie jest dokumentem przewidzianym w ustawie VAT. Jest to dokument wystawiany w obrocie gospodarczym i jego celem może być np. potwierdzenie złożenia oferty czy przyjęcia zamówienia do realizacji, na podstawie którego w istocie wpłacana jest zaliczka. Wyraźne oznaczenia tego dokumentu wyrazami „pro forma” powoduje, że nie można przypisać mu waloru faktury w rozumieniu przepisów ustawy o VAT, gdyż podmiot wystawiający taki dokument jednoznacznie wskazuje, że nie jest to faktura (podkreśl. red.). (…)”

Ponadto, zdaniem organu podatkowego, wystawienie faktury pro forma, choćby zawierała ona wszystkie elementy faktury VAT, nie zwalnia podatnika z obowiązku wystawienia faktury dokumentującej dokonanie dostawy towaru lub wykonanie usługi albo otrzymanie całości lub części należności przed dostawą lub wykonaniem usługi.

Ze względu na to, iż faktura pro forma nie jest fakturą w rozumieniu przepisów ustawy o VAT, to nie jest ona wystawiana przy użyciu KSeF.

Dodajmy, że faktury pro forma nie ujmuje się także w JPK_VAT – ujmuje się tu m.in. fakturę zaliczkową oraz fakturę końcową, jeśli są one wystawiane.

Obowiązek podatkowy w VAT a wystawienie faktury pro forma

Obowiązek podatkowy w VAT powstaje – co do zasady – z chwilą dokonania dostawy towarów lub wykonania usługi. Jeśli jednak wcześniej (tj. przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi) otrzymano całość lub część zapłaty, m.in. przedpłatę, zaliczkę itp., wówczas obowiązek podatkowy w VAT powstaje z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty. Obowiązek podatkowy nie zależy więc od terminu wystawienia faktury. Wprawdzie ustawodawca przewidział przypadki, gdy obowiązek podatkowy powstaje w dacie wystawienia faktury (m.in. w przypadku usług najmu), jednakże chodzi tu o fakturę dokumentującą daną transakcję, a nie o fakturę pro forma.

A zatem niezależnie od tego, czy obowiązek podatkowy w VAT powstaje na zasadach ogólnych, czy np. w dacie wystawienia faktury, na moment powstania tego obowiązku nie wpływa fakt wystawienia faktury pro forma.

Faktura pro forma a prawo do odliczenia VAT

Podatnicy mogą odliczać VAT od nabytych towarów i usług w takim zakresie, w jakim te towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych (z uwzględnieniem ustawowych ograniczeń i wyłączeń). Prawo do odliczenia tego podatku przysługuje zasadniczo:

w rozliczeniu za okres, w którym w odniesieniu do nabytych lub importowanych przez podatnika towarów i usług powstał obowiązek podatkowy,
niewcześniej niż w rozliczeniu za okres, w którym podatnik otrzymał fakturę (lub dokument celny).

Faktura pro forma nie jest – jak już wskazano – fakturą w rozumieniu przepisów o VAT, a jej wystawienie jest neutralne podatkowo. Podatnik, który otrzymał taki dokument, nie może więc odliczać VAT na jego podstawie (nawet gdyby w tym dokumencie wykazano kwotę VAT). Tak też wynika z interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 2 sierpnia 2024 r., nr 0114-KDIP1-3.4012.348.2024.2.AMA.

Zaznaczamy, że gdy na podstawie faktury pro forma podatnik wpłacił zaliczkę/przedpłatę na poczet przyszłej transakcji, co zostało udokumentowane fakturą zaliczkową, to na ogólnych zasadach może on odliczyć VAT naliczony wykazany na tej fakturze.

Faktura pro forma w walucie obcej

Może się zdarzyć, że faktura pro forma zostanie wystawiona w walucie obcej. Analogicznie, jak w przypadku faktur pro forma wystawionych w walucie krajowej, żadne skutki w VAT nie występują w związku z wystawieniem takiego dokumentu.

W sytuacji gdy na podstawie ww. dokumentu zostanie zapłacona zaliczka/przedpłata, wówczas – jeśli otrzymanie takiej wpłaty przez przyszłego sprzedawcę będzie się wiązało z powstaniem obowiązku podatkowego w VAT – taką zaliczkę wycenia się generalnie według średniego kursu NBP ogłaszanego na ostatni dzień roboczy poprzedzający dzień jej otrzymania (zob. art. 31a ustawy o VAT). Tak ustalony kurs zarówno sprzedawca, jak i nabywca stosują ujmując fakturę zaliczkową w JPK_VAT.

Rozliczenie faktury pro forma na gruncie podatku dochodowego

Rozliczenie u sprzedawcy

Sprzedawca, który wystawi fakturę pro forma, musi ustalić, czy wystawienie takiego dokumentu będzie skutkować powstaniem przychodu, a w przypadku gdy pro forma została wystawiona w walucie obcej – czy data jej wystawienia ma wpływ na kurs waluty obcej właściwy do wyceny przychodu (wyrażonego w walucie obcej).

• Faktura pro forma a moment powstania przychodu podatkowego

Za datę powstania przychodu uważa się generalnie dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi albo częściowego wykonania usługi, niepóźniej niż dzień:

wystawienia faktury albo
uregulowania należności.

To z ww. zdarzeń, które wystąpi jako pierwsze, wyznaczy moment powstania przychodu.

Co istotne, do przychodów nie zalicza się pobranych wpłat lub zarachowanych należności na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych (zob. art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o PDOP i art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o PDOF).

Wystawienie faktury pro forma z reguły następuje przed wydaniem towaru/wykonaniem usługi oraz przed uregulowaniem należności. Niemniej jednak data wystawienia takiego dokumentu pozostaje bez wpływu na moment powstania przychodu podatkowego. Jak już bowiem wskazano, faktura pro forma nie jest fakturą w rozumieniu przepisów ustawy o VAT. Nadmieniamy, że także otrzymanie zaliczki/przedpłaty (wpłaconej przez przyszłego nabywcę na podstawie ww. dokumentu) pozostaje generalnie neutralne na gruncie CIT/PIT, tj. nie wiąże się z powstaniem przychodu u podatnika (sprzedawcy towaru/usługi).

Również w przypadku usług rozliczanych w okresach rozliczeniowych wystawienie faktury pro forma nie skutkuje powstaniem przychodu. Przypomnijmy, że w tym przypadku za datę powstania przychodu uznaje się tu ostatni dzień okresu rozliczeniowego określonego w umowie lub na wystawionej fakturze, nierzadziej niż raz w roku (zob. art. 12 ust. 3c ustawy o PDOP i art. 14 ust. 1e ustawy o PDOF).

• Faktura pro forma w walucie obcej

Zasadą jest, że przychody w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Tak wynika z art. 12 ust. 2 ustawy o PDOP i art. 11a ust. 1 ustawy o PDOF.

Ponieważ wystawienie faktury pro forma nie skutkuje powstaniem przychodu podatkowego, to data wystawienia tego dokumentu nie wpływa na kurs waluty obcej, jaki powinien być zastosowany do wyceny przychodu (wyrażonego w walucie obcej) z tytułu transakcji „objętej” fakturą pro forma.

W przypadku gdy – na podstawie faktury pro forma – nabywca wpłaci podatnikowi zaliczkę/przedpłatę w walucie obcej, to chociaż otrzymanie takiej zaliczki/przedpłaty (czy wystawienie faktury zaliczkowej) jest neutralne podatkowo, kwotę tej zaliczki/przedpłaty należy przeliczyć na złote. Taką zaliczkę/przedpłatę traktuje się bowiem jako „zapłatę” (częściową) za towar/usługę, co jest istotne ze względu na ustalanie w przyszłości podatkowych różnic kursowych. Przypomnijmy bowiem, że dla celów CIT/PIT (w przypadku różnic kursowych ustalanych tzw. metodą podatkową – zob. art. 15a ustawy o PDOP i art. 24c ustawy o PDOF), różnice kursowe powstają m.in., gdy wartość przychodu należnego wyrażonego w walucie obcej po przeliczeniu na złote według właściwego kursu średniego ogłaszanego przez NBP różni się (jest niższa lub wyższa) od wartości tego przychodu w dniu jego otrzymania, przeliczonej według faktycznie zastosowanego kursu waluty z tego dnia. W przypadku gdy środki pieniężne z tytułu zaliczki/przedpłaty wpływają na rachunek walutowy podatnika, wówczas do wyceny otrzymanej zaliczki/przedpłaty stosuje się generalnie średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego jej wpływ na rachunek walutowy.

Rozliczenie u nabywcy

Nabywca, który otrzyma fakturę pro forma, musi ustalić, czy taki dokument może być podstawą zaliczenia wydatku/kosztu do kosztów uzyskania przychodów oraz czy data jego wystawienia wpływa na wycenę kosztu podatkowego – gdy koszt jest wyrażony w walucie obcej.

• Faktura pro forma a koszty podatkowe

Kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem tych, które zostały ustawowo wyłączone z kosztów podatkowych (tj. na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy o PDOP i art. 23 ust. 1 ustawy o PDOF). W praktyce przyjmuje się także, iż kosztem podatkowym może być koszt, który jest racjonalny, ekonomicznie uzasadniony oraz właściwie udokumentowany.

W kwestii prawidłowego dokumentowania wydatku/kosztu na potrzeby zaliczenia go do kosztów uzyskania przychodów należy wskazać, że przepisy ustawy o PDOP i PDOF kwestii tej nie regulują w sposób szczególny (pomijamy podatników prowadzących PKPiR). W praktyce uznaje się, że dowód księgowy, który jest właściwy do wprowadzenia kosztu/wydatku do ksiąg rachunkowych, jest również stosownym dokumentem do celów podatkowych (zob. np. interpretację indywidualną Dyrektora KIS z 17 kwietnia 2026 r., nr 0111-KDIB1-1.4010.76.2026.1.SH).

Zasadniczo dokumentem, na podstawie którego koszty/wydatki są ujmowane w kosztach podatkowych, są faktury wystawione zgodnie z przepisami ustawy o VAT, dokumentujące rzeczywiste transakcje gospodarcze. Jak już wskazano, faktura pro forma nie jest fakturą w rozumieniu ustawy o VAT, nie można też uznać, że dokumentuje ona rzeczywistą transakcję gospodarczą (do transakcji jeszcze nie doszło; na podstawie tego dokumentu nabywca dokonuje wpłaty zaliczki/przedpłaty na poczet przyszłej transakcji). W związku z tym samo otrzymanie faktury pro forma nie wiąże się z powstaniem kosztu dla celów CIT/PIT. Tak też wynika z interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 5 grudnia 2025 r., nr 0114-KDIP2-2.4010.493.2025.1.AS.

Dodajmy, że gdy na podstawie faktury pro forma podatnik wpłaci zaliczkę/przedpłatę na poczet przyszłego zakupu, to taka wpłata nie będzie stanowiła kosztu podatkowego (pomijamy tu wpłaty na poczet nabycia fabrycznie nowego środka trwałego – zob. art. 15 ust. 1zd ustawy o PDOP i art. 22 ust. 1s ustawy o PDOF). Uznaje się bowiem, że do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć generalnie takie wydatki/koszty, które są ostateczne/definitywne. Takiego charakteru nie mają natomiast zaliczki/przedpłaty, gdyż z zasady mają one charakter zwrotny.

Dodajmy, że wystawienie faktury pro forma nie wpływa na późniejsze rozliczenie transakcji nią „objętej”. Koszty wynikające z tej transakcji są dla celów CIT/PIT rozliczane na zasadach ogólnych (z uwzględnieniem kategorii kosztu, tj. bezpośrednio związany z przychodami, tzw. koszt pośredni, koszt stanowiący element wartości początkowej środka trwałego).

• Faktura pro forma w walucie obcej

Dla celów CIT/PIT koszty poniesione w walucie obcej przelicza się na złote po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu. Generalnie przyjmuje się (uwzględniając regulacje dotyczące podatkowych różnic kursowych), że do wyceny kosztu poniesionego w walucie obcej stosuje się średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wystawienia faktury.

Data wystawienia faktury pro forma nie ma jednak wpływu na kurs waluty obcej zastosowany do wyceny kosztu poniesionego w walucie obcej, gdyż – jak już wskazano – faktura pro forma nie jest fakturą w rozumieniu przepisów ustawy o VAT i nie można uznać, że dokumentuje ona koszt podatkowy. W sytuacji gdy na podstawie ww. dokumentu podatnik wpłaci kontrahentowi zaliczkę/przedpłatę w walucie obcej, to również data tej wpłaty nie będzie miała wpływu na kurs waluty obcej zastosowany do wyceny kosztu poniesionego w walucie obcej (data dokonania tej wpłaty będzie miała znaczenie na potrzeby ustalania podatkowych różnic kursowych, tę kwestię tu pomijamy). Na wycenę ww. kosztu nie będzie miała także wpływu data wystawienia/otrzymania faktury zaliczkowej. Do wyceny kosztu podatnik zastosuje generalnie średni kurs NBP z dnia poprzedzającego dzień wystawienia dokumentu będącego fakturą w rozumieniu przepisów ustawy o VAT (z reguły tzw. faktury końcowej).

Estoński CIT

Fakturę pro forma może wystawiać lub otrzymywać także podatnik opodatkowany ryczałtem od dochodów spółek, zwanym w praktyce estońskim CIT. Przypomnijmy, że tacy podatnicy opłacają podatek dochodowy od innych kategorii dochodów, niż w „klasycznym” CIT (kategorie te określono w art. 28m ustawy o PDOP). W ich przypadku fakt wystawienia/otrzymania faktury pro forma, a także otrzymania zapłaty (zaliczki lub przedpłaty) pozostaje neutralny na gruncie CIT. Nie ma tu także znaczenia to, czy pro forma jest wystawiona w walucie krajowej czy obcej (w estońskim CIT nie ma kategorii przychodu/kosztu podatkowego, czy kategorii podatkowych różnic kursowych).

Faktura pro forma – ujęcie w księgach rachunkowych

Faktura pro forma jako dowód księgowy

Do ksiąg rachunkowych okresu sprawozdawczego należy wprowadzić w postaci zapisu każde zdarzenie, które nastąpiło w tym okresie sprawozdawczym. Podstawą zapisów w księgach rachunkowych są m.in. dowody księgowe stwierdzające dokonanie operacji gospodarczej (dowody źródłowe):

zewnętrzne obce, otrzymane od kontrahentów,
zewnętrzne własne, przekazywane w oryginale kontrahentom,
wewnętrzne, dotyczące operacji wewnątrz jednostki.

Powyższe wynika z art. 20 ust. 1 i 2 ustawy o rachunkowości.

Faktura pro forma nie dokumentuje żadnego zdarzenia gospodarczego, nie odzwierciedla transakcji sprzedaży/zakupu czy innej operacji gospodarczej. Nie jest ona dowodem „stwierdzającym dokonanie operacji gospodarczej”. W związku z tym nie jest ona ujmowana w księgach rachunkowych zarówno jednostki ją wystawiającej, jak i otrzymującej. Data wystawienia/otrzymania takiego dokumentu pozostaje także bez wpływu na moment powstania przychodu czy kosztu bilansowego.

W księgach rachunkowych jednostka ujmuje natomiast zaliczkę/przedpłatę odpowiednio otrzymaną lub wpłaconą na podstawie ww. dokumentu, a także wystawioną następnie fakturą zaliczkową.

Powyższe dotyczy zarówno sytuacji, gdy faktura pro forma (zaliczka/przedpłata) jest w walucie krajowej, jak i obcej.

Faktura pro forma w walucie obcej

Ze względu na to, że faktura pro forma nie jest ujmowana w księgach rachunkowych, to nie wycenia się jej dla celów bilansowych (gdy jest wystawiona w walucie obcej). Wycenia się natomiast zaliczkę/przedpłatę zapłaconą w walucie obcej. Wyceny tej dokonuje się generalnie – w przypadku wpłat/wypłat dokonywanych za pośrednictwem rachunku walutowego – według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego odpowiednio dzień wpływu waluty obcej na rachunek walutowy, czy rozchodu waluty obcej z rachunku walutowego. Do wyceny rozchodu waluty obcej z rachunku walutowego (np. w związku z zapłatą zaliczki/przedpłaty) jednostka (nabywca) może zastosować tzw. kurs historyczny, tj. kurs po jakim pierwotnie wyceniono wpływ waluty obcej na rachunek walutowy.

Ewidencji księgowej podlegają także bilansowe różnice kursowe, które mogą powstać od przychodu/kosztu bilansowego, czy od własnych środków pieniężnych, np. w związku z rozchodem waluty obcej z rachunku walutowego, tę kwestię tu pomijamy.

Kara porządkowa i zastaw skarbowy w 2027 r.

Wysokość kary porządkowej

W Monitorze Polskim z 11 sierpnia 2026 r., pod poz. 784, opublikowano obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 7 sierpnia 2026 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 262 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa na rok 2027. Mocą tego obwieszczenia wskazano, że w 2027 r. kara porządkowa wyniesie 3.900 zł (obecnie wynosi ona 3.800 zł).

Zaznaczamy, że zgodnie z art. 262 Ordynacji podatkowej (O.p.), karą porządkową mogą – co do zasady – zostać ukarani m.in. strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego:

nie stawią się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego zobowiązani, lub
bezzasadnie odmówią lub nie dokonają w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności, lub
bezzasadnie odmówią okazania lub nie przedstawią w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach, lub
bez zezwolenia tego organu opuszczą miejsce przeprowadzenia czynności przed jej zakończeniem.

Zastaw skarbowy

Zgodnie z art. 41 § 1 O.p., Skarbowi Państwa i jednostkom samorządu terytorialnego z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2 (tj. z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania), a także z tytułu zaległości podatkowych stanowiących ich dochód oraz odsetek za zwłokę od tych zaległości przysługuje zastaw skarbowy na wszystkich będących własnością podatnika oraz stanowiących współwłasność łączną podatnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, jeżeli wartość poszczególnych rzeczy lub praw wynosi w dniu ustanowienia zastawu co najmniej 19.000 zł (limit obowiązujący w 2026 r.). Zaznaczamy, że zastawem skarbowym nie mogą być obciążone rzeczy lub prawa majątkowe niepodlegające egzekucji oraz mogące być przedmiotem hipoteki. Zastaw skarbowy stosuje się odpowiednio do należności przypadających od płatników lub inkasentów, następców prawnych oraz osób trzecich odpowiadających za zaległości podatkowe.

W Monitorze Polskim z 11 sierpnia 2026 r., pod poz. 781, opublikowano obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 6 sierpnia 2026 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 41 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa na rok 2027. Zgodnie z tym obwieszczeniem, ustanowienie zastawu skarbowego w 2027 r. będzie uzależnione od tego, czy wartość poszczególnych rzeczy lub praw w dniu ustanowienia będzie wynosiła co najmniej 19.500 zł (obecnie – jak wskazano – limit ten wynosi 19.000 zł).

Planowane zmiany w przepisach o KRS

W dniu 4 sierpnia 2026 r. na stronie internetowej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (www.gov.pl) poinformowano o przyjęciu przez Radę Ministrów projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw (projekt deregulacyjny), przedłożonego przez Ministra Sprawiedliwości.

Projekt zakłada m.in. stworzenie specjalnych kont i automatyczną aktualizację danych z rejestru PESEL ograniczającą liczbę dokumentów papierowych i czynności kancelaryjnych. Ponadto uproszczone mają zostać zasady postępowania dotyczące tzw. „martwych podmiotów” oraz składania sprawozdań finansowych. Zmiany mają też usprawnić pracę sądów rejestrowych.

Jak wskazano w informacji, najważniejsze rozwiązania dotyczą następujących zagadnień:

„(…)

Pisma i dokumenty w sprawach KRS będą, co do zasady, składane drogą elektroniczną.
- Założenie konta w systemie teleinformatycznym dla podmiotów wpisanych do KRS będzie obowiązkowe.
- Ograniczy to obieg dokumentacji papierowej, przyspieszy przekazywanie dokumentów, usprawni pracę sądów.
Dane osób fizycznych ujawnione w KRS będą mogły być automatycznie aktualizowane na podstawie rejestru PESEL – bez konieczności składania przez podmiot dodatkowych wniosków.
Przepisy wprowadzają wzmiankę w KRS o niewykonaniu obowiązku złożenia dokumentów finansowych – dodatkowy mechanizm motywujący podmioty do składania dokumentów i jednocześnie ostrzeżenie dla ich kontrahentów.
- Od momentu wpisania wzmianki sąd nie będzie wszczynał kolejnych postępowań za następne okresy sprawozdawcze. Wzmianka zostanie wykreślona po złożeniu wszystkich zaległych i bieżących dokumentów.
Usprawnienie procedury dotyczącej tzw. martwych podmiotów.
- Jeśli przez rok od wpisania wzmianki podmiot nie uzupełni dokumentacji, sąd będzie mógł wykreślić go z KRS bez przeprowadzania likwidacji (o ile podmiot nie prowadzi działalności i nie posiada majątku).
Zmiana zasad postępowań dotyczących niezłożonych dokumentów finansowych.
- Sąd nie będzie nakładał grzywny, jeżeli z akt wynika, że jej egzekucja byłaby bezskuteczna.
Nowe przepisy doprecyzowują, kto jest zobowiązany do wykonania obowiązku rejestrowego i kiedy sąd może zastosować grzywnę.
- Ułatwi to prowadzenie postępowań i zwiększy skuteczność egzekwowania obowiązków.
Przepisy wzmacniają ochronę danych zawartych w aktach KRS.
- Wprowadza obowiązek anonimizacji danych, które nie powinny być publicznie dostępne.
- Doprecyzowuje zasady przechowywania i udostępniania akt, kopii i odpisów. (…)”

Nowe przepisy mają wejść w życie zasadniczo z dniem 1 października 2027 r.

Dodaj komentarzAnuluj odpowiedź